Bijstandsfraude opgespoord via vuilnis 

Mag de gemeente vuilniszakken openen om bijstandsfraude op te sporen?  Die vraag wordt binnenkort behandeld in de Groningse gemeenteraad. Aanleiding was de opsporing van een ouder echtpaar, dat niet getrouwd was maar wel samenwoonde met behoud van uitkering. In de wijk waar de man woonde, was een systeem met ondergrondse vuilcontainers met pasjesregistratie. Zo kwam de gemeente erachter dat hij zelden op zijn geregistreerde adres woonde. De fraude bedroeg meer dan een ton.

Pasjesregistratie

Gewoonlijk dient de registratie om te voorkomen dat inwoners van andere wijken, waar ze een Diftar-‘de vervuiler betaalt’-systeem hanteren, gebruik maken van het gratis containersysteem. Als de bak voor tweederde vol zit, krijgt de milieudienst een seintje dat hij geleegd moet worden. Dat de gegevens nu met de sociale dienst worden gedeeld, gaat te ver, vindt PvdA-raadslid Arjan de Rooij. Volgens hem is de privacy van burgers hiermee in het geding. ‘Als het OM of de politie erom vraagt, moeten wij onze gegevens afgeven. Maar als gemeente bepaal je zelf hoe lang je ze bewaart. We hebben hier lang over gediscussieerd toen het om camerabeelden ging. Vandaar nu mijn zorg, en mijn woede.’

Conclusies trekken op basis van vuilnisgegevens vindt de Rooij gevaarlijk. ‘Er zijn hier studentenhuizen die voor twaalf man met één pasje vuilnis weggooien. En je hebt ook de gehandicapte met de behulpzame buurman die het vuilnis voor hem weggooit, op zijn eigen pasje.’

Juridisch

Is er juridisch iets over te zeggen? ‘Moeilijk, heel moeilijk’, antwoordt Jan Holvast, voormalig directeur van de Stichting Waakzaamheid Persoonsregistratie en tegenwoordig directeur van zijn eigen Privacy Advies- en Onderzoeksbureau. ‘Van de kant van de burger zeg je: dat kan niet. Van de kant van de gemeente zeg je: je moet alles doen om fraude te bestrijden. Het is een puur politieke afweging, met het vage begrip 'noodzakelijkheid' als uitgangspunt.’

Strafbaar feit

Voor huisbezoeken van de sociale dienst - het controleren van de hoeveelheid tandenborstels - bepaalt de wet dat er een zwaar vermoeden van fraude moet zijn. Het is onbekend of dat hier het geval was. Het openmaken van vuilniszakken om te bepalen wie zijn zak te vroeg of te laat op straat heeft gezet, mag wel. Holvast: ‘Dat is geen vermoeden, maar een aantoonbaar strafbaar feit. Een rechter bepaalde in het verleden dat dat te maken heeft met eigendomsrecht. Als je je vuilnis op straat zet, heb je afstand gedaan van je gegevens en zijn die openbaar toegankelijk.’

Of Groningen daar vanaf nu gebruik van wil maken, zal de raadsdiscussie - gepland in december - duidelijk moeten maken.

Bron: Binnenlands Bestuur, 3 november 2009